Aktywne ogrzewanie pacjenta – jak zapobiegać hipotermii okołooperacyjnej?

Utrzymanie prawidłowej temperatury ciała pacjenta jest jednym z elementów opieki okołooperacyjnej. Znieczulenie, ekspozycja powierzchni ciała podczas zabiegu, warunki panujące na sali operacyjnej oraz czas trwania procedury mogą sprzyjać utracie ciepła. Dlatego profilaktyka niezamierzonej hipotermii okołooperacyjnej nie ogranicza się wyłącznie do przykrycia pacjenta – może obejmować monitorowanie temperatury, ograniczanie strat ciepła oraz stosowanie aktywnych metod ogrzewania.

W praktyce dostępne są różne rozwiązania: od systemów przekazujących ciepło poprzez bezpośredni kontakt z powierzchnią ciała po urządzenia wykorzystujące przepływ ogrzanego powietrza. Wybór technologii powinien wynikać z potrzeb konkretnej procedury, możliwości dostępu do powierzchni ciała pacjenta, organizacji stanowiska oraz obowiązujących w placówce procedur.

Na stronie Empireum rozwiązania tego typu znajdują się w kategorii systemy grzewcze do ogrzewania pacjenta, będącej częścią szerszej oferty profilaktyki hipotermii.

Dlaczego temperatura pacjenta w okresie okołooperacyjnym jest tak ważna?

Według wytycznych NICE hipotermię okołooperacyjną u dorosłego pacjenta definiuje się jako temperaturę głęboką poniżej 36°C. Zalecenia obejmują ocenę ryzyka jeszcze przed zabiegiem, pomiar i dokumentowanie temperatury oraz odpowiednio wczesne zastosowanie aktywnego ogrzewania u pacjentów, u których jest ono wskazane.

Również polskie wytyczne dotyczące zapobiegania niezamierzonej hipotermii śródoperacyjnej wskazują na znaczenie aktywnych metod ogrzewania. W dokumencie Polskiego Towarzystwa Anestezjologii i Intensywnej Terapii opisano m.in. ogrzewanie powierzchni ciała przed indukcją znieczulenia oraz stosowanie w czasie zabiegu systemów ogrzewania wymuszonym przepływem powietrza lub systemów elektrycznych wykorzystujących materace i koce grzewcze.

Nie oznacza to jednak, że jedna technologia będzie właściwa w każdej sytuacji. Organizacja skutecznej strategii termicznej może obejmować kilka uzupełniających się działań.

Aktywne i pasywne metody zapobiegania utracie ciepła

Metody stosowane w profilaktyce hipotermii można najogólniej podzielić na pasywne i aktywne.

Metody pasywne mają przede wszystkim ograniczać dalszą utratę ciepła. Obejmują m.in. odpowiednie przykrycie pacjenta i ograniczenie powierzchni ciała pozostającej bez osłony.

Aktywne ogrzewanie oznacza natomiast przekazywanie energii cieplnej do organizmu pacjenta. W praktyce może być realizowane m.in. przez:

• ogrzewanie konwekcyjne z wykorzystaniem wymuszonego przepływu ciepłego powietrza,
• ogrzewanie kontaktowe przy użyciu ogrzewanych materacy lub koców,
• ogrzewanie podawanych płynów,
• ogrzewanie płynów irygacyjnych.

Wytyczne traktują ogrzewanie płynów jako element uzupełniający, a nie automatyczny zamiennik ogrzewania powierzchni ciała.

W ofercie Empireum poszczególne elementy takiego podejścia są rozdzielone na systemy grzewcze, podgrzewacze przepływowe do krwi i płynów oraz podgrzewacze komorowe WarmQube.

Ogrzewanie kontaktowe – ciepło przekazywane bezpośrednio do pacjenta

Jednym ze sposobów aktywnego ogrzewania jest wykorzystanie elementów grzewczych mających bezpośredni kontakt z ciałem pacjenta.

Przykładem takiego rozwiązania dostępnego w Empireum jest system SAFEWARM. System wykorzystuje technologię ogrzewania kontaktowego z elementami grzewczymi opartymi na włóknach węglowych i współpracuje z materacami oraz kocami grzewczymi.

Zgodnie z materiałami dotyczącymi SAFEWARM każdy koc lub materac wyposażono w czujniki temperatury, a system posiada mechanizmy nadzorujące pracę urządzenia, alarmy wizualne i dźwiękowe oraz niezależny wyłącznik bezpieczeństwa reagujący w sytuacji przegrzania. Elementy grzewcze zasilane są napięciem 24 V. Materiały producenta/dystrybutora wskazują również, że koce i materace są przezierne dla promieniowania RTG.

Warianty materaców i koców pozwalają dostosować sposób ogrzewania do miejsca zastosowania i dostępnej powierzchni ciała pacjenta.

Ogrzewanie konwekcyjne – wykorzystanie kontrolowanego przepływu ciepłego powietrza

Drugą szeroko stosowaną metodą jest ogrzewanie konwekcyjne, często określane jako forced-air warming (FAW).

Urządzenie generuje kontrolowany przepływ ogrzanego powietrza, które jest kierowane przez przewód do specjalnego koca. Konstrukcja koca umożliwia rozprowadzanie powietrza w obrębie określonej powierzchni ciała.

Systemy FAW są uwzględniane w wytycznych dotyczących zapobiegania hipotermii okołooperacyjnej. NICE rekomenduje zastosowanie ogrzewania wymuszonym przepływem powietrza w określonych grupach pacjentów podczas zabiegu, a systemy rezystancyjne w postaci materacy lub koców wskazuje jako alternatywę w sytuacji, gdy FAW nie jest odpowiedni.

Do tej grupy technologii należą dostępne w ofercie Empireum systemy Cocoon oraz rozwiązania Sterisets.

System Cocoon

Cocoon jest konwekcyjnym systemem ogrzewania pacjenta firmy Care Essentials. Jednostka sterowana mikroprocesorowo dostarcza przez elastyczny przewód kontrolowany strumień ogrzanego powietrza do odpowiedniego koca grzewczego. Oficjalne materiały producenta wskazują na zastosowanie systemu do zarządzania temperaturą pacjenta oraz utrzymania normotermii.

Producent oferuje zarówno jednostki grzewcze, jak i różne typy koców przeznaczone do poszczególnych zastosowań. Oznacza to, że konfigurację można dobierać zależnie od tego, jaka powierzchnia ciała może być ogrzewana podczas danej procedury.

System konwekcyjny Sterisets

Sterisets oferuje jednostkę do ogrzewania konwekcyjnego oraz jednorazowe koce grzewcze. Według oficjalnej dokumentacji jednostka posiada m.in. kontrolę mikroprocesorową, wskaźnik stanu filtra, zabezpieczenie przed przegrzaniem i czujnik temperatury w przewodzie.

Dostępne są różne konstrukcje koców, m.in. rozwiązania obejmujące całe ciało, górną lub dolną część ciała oraz warianty pediatryczne. Producent określa koce jako jednorazowe; wykonane są z materiału dwuwarstwowego, odpornego na płyny i niezawierającego lateksu.

Ogrzewanie kontaktowe czy konwekcyjne – co wybrać?

Nie należy sprowadzać wyboru systemu ogrzewania pacjenta do pytania, która technologia jest „lepsza”. Znacznie ważniejsze jest dopasowanie rozwiązania do sposobu pracy placówki i konkretnej procedury.

Przy wyborze warto uwzględnić:

• rodzaj i przewidywany czas zabiegu,
• pozycję pacjenta,
• powierzchnię ciała dostępną do ogrzewania,
• moment rozpoczęcia ogrzewania,
• konieczność zachowania dostępu do pola operacyjnego,
• możliwość stosowania materaca pod pacjentem lub koca nad pacjentem,
• wymagania dotyczące materiałów jednorazowych lub wielorazowych,
• sposób monitorowania temperatury przez system,
• alarmy i rozwiązania bezpieczeństwa,
• możliwości czyszczenia i dekontaminacji urządzenia,
• miejsce zajmowane przez jednostkę przy stanowisku,
• dostępność odpowiednich rozmiarów i konfiguracji elementów grzewczych.

Metaanaliza dotycząca ogrzewania wymuszonym przepływem powietrza wykazała jego przewagę nad samą pasywną izolacją oraz niektórymi innymi metodami, ale jednocześnie nie wykazała istotnej statystycznie różnicy względem części innych aktywnych technologii ogrzewania, w tym ogrzewania rezystancyjnego. Podkreśla to znaczenie doboru metody do sytuacji klinicznej, a nie kierowania się wyłącznie nazwą technologii.

System ogrzewania jest tylko jednym elementem strategii termicznej

Aktywne ogrzewanie powierzchni ciała jest ważne, ale nie powinno być rozpatrywane w oderwaniu od pozostałych działań.

Kompleksowe podejście może obejmować:

Monitorowanie temperatury pacjenta – umożliwia ocenę zmian temperatury w kolejnych etapach opieki. NICE zaleca jej pomiar i dokumentację zarówno przed zabiegiem, w jego trakcie, jak i po zakończeniu znieczulenia.

Ograniczenie niepotrzebnej ekspozycji powierzchni ciała – obszary, które nie muszą pozostawać odsłonięte, powinny być odpowiednio zabezpieczone przed utratą ciepła.

Ogrzewanie płynów – w odpowiednich sytuacjach klinicznych zastosowanie znajdują dedykowane podgrzewacze przepływowe.

Przygotowanie ogrzanych materiałów i płynów – w tym celu mogą być wykorzystywane podgrzewacze komorowe WarmQube, przeznaczone do kontrolowanego podgrzewania określonych płynów i materiałów stosowanych w placówkach medycznych.

W rezultacie profilaktykę hipotermii warto traktować jako proces, a nie pojedynczą czynność wykonywaną dopiero wtedy, gdy temperatura pacjenta zacznie spadać.

Na co zwrócić uwagę przy wyposażaniu bloku operacyjnego?

Z perspektywy osoby odpowiedzialnej za zakup wyposażenia istotne są nie tylko parametry techniczne urządzenia.

Przed wyborem systemu warto wspólnie z personelem anestezjologicznym i pielęgniarskim określić, w jakich procedurach urządzenie będzie używane oraz jakie konfiguracje koców lub materacy będą faktycznie potrzebne.

Istotne jest również spojrzenie na pełny koszt i sposób eksploatacji: liczbę stanowisk, przewidywaną liczbę procedur, elementy jednorazowe, dezynfekcję, magazynowanie, możliwość transportu jednostki pomiędzy salami oraz dostępność wymaganych akcesoriów.

Takie podejście pozwala dobrać rozwiązanie nie tylko pod względem parametrów urządzenia, ale przede wszystkim pod kątem organizacji całego procesu ogrzewania pacjenta.

Profilaktyka hipotermii jako element opieki okołooperacyjnej

Współczesna profilaktyka hipotermii okołooperacyjnej opiera się na wczesnym rozpoznaniu ryzyka, monitorowaniu temperatury oraz ograniczaniu strat ciepła i stosowaniu aktywnych metod ogrzewania w odpowiednich sytuacjach. Zarówno systemy kontaktowe, jak i konwekcyjne mają swoje miejsce w praktyce klinicznej, a ich dobór powinien uwzględniać charakter procedury i potrzeby placówki.

Empireum oferuje rozwiązania obejmujące różne etapy zarządzania temperaturą pacjenta – od systemów aktywnego ogrzewania pacjenta, przez podgrzewacze przepływowe, po podgrzewacze komorowe.

Potrzebujesz dobrać system ogrzewania pacjenta do konkretnego oddziału lub rodzaju procedur? Skontaktuj się z Empireum – pomożemy przeanalizować dostępne rozwiązania i dobrać konfigurację odpowiednią do potrzeb placówki.

Źródła

1. Polskie Towarzystwo Anestezjologii i Intensywnej Terapii – wytyczne dotyczące zapobiegania niezamierzonej hipotermii śródoperacyjnej.
   https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC10172961/

2. National Institute for Health and Care Excellence (NICE) – Hypothermia: prevention and management in adults having surgery.
   https://www.nice.org.uk/guidance/cg65/chapter/recommendations

3. PubMed – publikacja dotycząca skuteczności ogrzewania pacjenta metodą wymuszonego przepływu powietrza (forced-air warming).
   https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/27242188/

4. Empireum – Systemy grzewcze do ogrzewania pacjenta.
   https://empireum.com.pl/oferta/profilaktyka-hipotermii/systemy-grzewcze/

5. Empireum – System SAFEWARM do ogrzewania pacjenta.
   https://empireum.com.pl/oferta/profilaktyka-hipotermii/systemy-grzewcze/systemy-do-ogrzewania-pacjenta-safewarm/

6. Care Essentials – materiały producenta dotyczące systemu ogrzewania konwekcyjnego Cocoon.
   https://www.careessentials.com.au/warming-machine/

7. Sterisets – materiały producenta dotyczące systemu ogrzewania konwekcyjnego.
   https://www.sterisets.com/our-products/convective-warming-system/

8. Empireum – Podgrzewacze przepływowe do krwi i płynów.
   https://empireum.com.pl/oferta/profilaktyka-hipotermii/podgrzewacze-przeplywowe/

9. Empireum – Podgrzewacze komorowe.
   https://empireum.com.pl/oferta/profilaktyka-hipotermii/podgrzewacze-komorowe/