Strefy ryzyka urazów uciskowych podczas zabiegu operacyjnego – znaczenie właściwego pozycjonowania pacjenta
Bezpieczeństwo pacjenta na bloku operacyjnym zależy nie tylko od przebiegu samego zabiegu. Jednym z istotnych elementów opieki okołooperacyjnej jest również prawidłowe pozycjonowanie pacjenta oraz ochrona miejsc szczególnie narażonych na długotrwały ucisk.
Podczas operacji pacjent może pozostawać przez wiele godzin w jednej, ściśle określonej pozycji. Znieczulenie uniemożliwia mu odruchową zmianę ułożenia ciała, dlatego odpowiedzialność za właściwe zabezpieczenie punktów nacisku spoczywa na zespole medycznym.
Urazy uciskowe, określane w literaturze anglojęzycznej jako pressure injuries, są związane przede wszystkim z długotrwałym naciskiem na tkanki, a także działaniem sił ścinających. Szczególnie narażone są okolice wyniosłości kostnych, gdzie pomiędzy kością a powierzchnią stołu operacyjnego znajduje się stosunkowo niewielka warstwa tkanek miękkich.
Dlaczego podczas operacji ryzyko jest szczególne?
Środowisko bloku operacyjnego stwarza specyficzne warunki sprzyjające powstawaniu urazów uciskowych. Pacjent pozostaje nieruchomy, często przez długi czas, a jego pozycja jest podporządkowana wymaganiom zabiegu chirurgicznego.
Znaczenie mają m.in. czas trwania operacji, zastosowana pozycja, stan ogólny pacjenta, jego budowa ciała, choroby współistniejące oraz sposób zabezpieczenia powierzchni kontaktu ze stołem operacyjnym. Badania dotyczące profilaktyki okołooperacyjnej podkreślają zarówno znaczenie prawidłowej oceny ryzyka, jak i odpowiedniego pozycjonowania oraz stosowania powierzchni wspomagających redystrybucję nacisku.
Właśnie dlatego pozycjonowanie nie powinno być traktowane wyłącznie jako sposób na zapewnienie chirurgowi odpowiedniego dostępu do pola operacyjnego. Jest ono również elementem strategii ochrony pacjenta przed powikłaniami związanymi z długotrwałym uciskiem.
Które części ciała wymagają szczególnej ochrony?
W zależności od ułożenia pacjenta zmieniają się miejsca, na które oddziałują największe siły. Do obszarów wymagających szczególnej uwagi należą:
głowa, w tym okolica potyliczna i twarz,
ramiona i łokcie,
klatka piersiowa i brzuch,
biodra, kończyny dolne i kolana,
kostki, pięty i stopy.
W pozycji na plecach szczególnego zabezpieczenia mogą wymagać m.in. potylica, okolica krzyżowa, łokcie i pięty. W pozycji na brzuchu rozkład obciążeń jest zupełnie inny – znaczenia nabierają między innymi twarz, klatka piersiowa, miednica czy kolana.
Dlatego nie istnieje jeden uniwersalny pozycjoner odpowiedni dla każdego zabiegu. Rozwiązanie powinno być dobierane do pozycji operacyjnej, anatomii pacjenta, czasu trwania procedury oraz miejsca wymagającego ochrony.
Pozycjoner nie tylko podpiera – powinien również rozkładać nacisk
Nowoczesne rozwiązania stosowane na stołach operacyjnych projektowane są w taki sposób, aby zwiększać powierzchnię kontaktu z ciałem oraz ograniczać koncentrację nacisku w jednym niewielkim punkcie.
Przeglądy badań dotyczących powierzchni wspomagających stosowanych podczas operacji wskazują, że odpowiednio dobrane powierzchnie mogą stanowić ważny element profilaktyki urazów uciskowych w okresie śródoperacyjnym.
Nie oznacza to jednak, że sam pozycjoner zastępuje prawidłową ocenę pacjenta. Najlepsze efekty daje połączenie kilku działań: właściwego ułożenia, zabezpieczenia najbardziej narażonych miejsc, kontroli pozycji podczas zabiegu oraz wykorzystania odpowiednich powierzchni podporowych.
Dlaczego żel silikonowy znalazł zastosowanie w pozycjonowaniu pacjentów?
Jednym z materiałów wykorzystywanych w rozwiązaniach przeznaczonych do pozycjonowania pacjenta jest żel silikonowy.
Trulife wykorzystuje w swojej gamie PressureCare różne konstrukcje materiałowe. W zależności od przeznaczenia produktu stosowany jest m.in. żel silikonowy samodzielnie lub w połączeniu z materiałami piankowymi. Producent oferuje przykładowo ochraniacze pięt wykonane w 100% z żelu silikonowego, a w produktach z linii Elite stosuje również kombinację warstwy żelowej i piankowej.
Połączenie różnych materiałów pozwala projektować pozycjonery o odmiennych właściwościach w zależności od miejsca zastosowania.
W materiałach Trulife dotyczących konstrukcji rozwiązań PressureCare przedstawiono m.in.:
żel silikonowy,
połączenie żelu silikonowego i pianki poliuretanowej,
żel silikonowy połączony z plastyczną warstwą materiału,
a także konstrukcje wykorzystujące dwie warstwy żelu silikonowego.
Nie chodzi więc wyłącznie o zastosowanie „miękkiego materiału”. Kluczowe jest takie zaprojektowanie pozycjonera, aby zapewniał jednocześnie stabilne podparcie, dopasowanie do anatomii oraz odpowiednie rozłożenie obciążenia.
Na przykład Trulife opisuje swoje ochraniacze pięt Oasis jako wykonane z żelu silikonowego i przeznaczone do ochrony pięt w pozycji na plecach, natomiast wybrane pozycjonery Elite wykorzystują konstrukcję żelowo-piankową w celu połączenia stabilności z właściwościami ochronnymi.
Od pojedynczej podkładki do systemowego podejścia do pozycjonowania
Rozwój technologii materiałowych idzie w parze ze zmianą sposobu myślenia o bezpieczeństwie pacjenta.
Dziś pozycjonery obejmują rozwiązania przeznaczone praktycznie do wszystkich głównych obszarów anatomicznych – od głowy i szyi, przez ramiona, łokcie i tułów, aż po kończyny dolne, kostki oraz pięty. W ofercie PressureCare Trulife znajdują się rozwiązania przeznaczone do pozycji na plecach, na brzuchu, bocznej czy litotomijnej.
To ważna zmiana: zamiast zabezpieczać jedynie pojedynczy punkt nacisku, możliwe jest zaplanowanie całego systemu pozycjonowania pacjenta odpowiednio do konkretnej procedury chirurgicznej.
Bezpieczne pozycjonowanie zaczyna się od oceny ryzyka
Nie ma jednego rozwiązania odpowiedniego dla wszystkich pacjentów i wszystkich operacji.
Dobór pozycjonerów powinien uwzględniać m.in. planowane ułożenie pacjenta, przewidywany czas trwania zabiegu, miejsca największego nacisku oraz indywidualne czynniki ryzyka.
Coraz więcej uwagi poświęca się również działaniom podejmowanym już podczas samego zabiegu. Badania nad mikroprzemieszczeniami pacjenta wskazują, że w wybranych grupach chorych odpowiednio zaplanowane niewielkie zmiany obciążenia mogą wspomagać profilaktykę śródoperacyjnych urazów uciskowych.
Najważniejszy pozostaje więc nie pojedynczy produkt, lecz świadome i kompleksowe podejście do pozycjonowania pacjenta.
20 lat doświadczeń Empireum i Trulife
Od 20 lat współpracujemy z firmą Trulife, obserwując jednocześnie, jak zmienia się podejście do bezpieczeństwa pacjentów na blokach operacyjnych.
W tym czasie rozwiązania do pozycjonowania przestały być postrzegane wyłącznie jako element zapewniający wygodne ułożenie pacjenta. Coraz większą rolę odgrywa ich znaczenie w ochronie szczególnie narażonych obszarów ciała oraz w budowaniu kompleksowych standardów bezpieczeństwa okołooperacyjnego.
Technologia materiałowa jest jednym z elementów tej ewolucji. Równie ważne pozostają jednak właściwy dobór rozwiązania, wiedza personelu i indywidualna ocena każdego pacjenta.
Bo prawidłowe pozycjonowanie zaczyna się jeszcze przed rozpoczęciem zabiegu – i pozostaje istotne aż do jego zakończenia.
